Cuntegn da la pagina

Incumbensa Crameri concernent l'inventarisaziun d'objects degns da vegnir protegids

sessiun: 04.12.2019

Il chantun fa e maina inventaris chantunals dals objects ch'èn degns da vegnir protegids (objects da proteger) (art. 4 al. 1 LNPGR). L'inscripziun d'in object en in inventari chantunal sa basa sin criteris sco raritad, diversitad, periclitaziun, particula­ritad, valurs esteticas, posiziun, grondezza, funcziun ecologica ed impurtanza scientifica (art. 4 al. 2 LNPGR). En la sessiun da zercladur a Puntraschigna ha il cussegl grond acceptà l'incumbensa Bigliel cun 82 cunter 30 vuschs e 0 abstenziuns. Questa incumbensa vuleva che las proprietarias ed ils proprietaris dals bains immobigliars pertutgads sco er las autoritads communa­las vegnian integrads gia baud en il process d'inventarisaziun concernent objects degns da vegnir protegids (objects da prote­ger). Plinavant è la regenza vegnida incumbensada da conceder a las proprietarias ed als proprietaris dals bains immobigliars pertutgads ina pussaivladad da far protesta.

L'inventarisaziun tenor l'incumbensa legala cuntinuescha er dapi l'acceptaziun da l'incumbensa Bigliel. L'inscripziun da singuls objects sin la glista d'inventari è dentant fitg extensiva: L'exempel da la citad da Maiavilla mussa che 27 objects èn vegnids determinads fin ussa cun effect giuridic sco objects degns da vegnir protegids tenor la basa da planisaziun da l'onn 2002. Dapi ch'il chantun Grischun ha revedì la glista d'inventari, èn vegnids inscrits 120 objects singuls (!) en l'inventari chantunal; 300 objects sa chattan en zonas da protecziun surpostadas. Singulas vischnancas han refusà dal tuttafatg la glista d'inventari dal chantun, perquai che l'inscripziun en l'inventari è escalada.

L'inscripziun en in inventari ha consequenzas massivas per las proprietarias ed ils proprietaris dals bains immobigliars pertu­tgads. Las proprietarias ed ils proprietaris d'edifizis e da stabiliments ch'èn protegids u che ston vegnir examinads areguard la dignitad da protecziun, ston laschar far il post spezialisà cumpetent u las persunas spezialisadas che vegnan incumbensadas da quel, l'inspecziun al lieu e las retschertgas necessarias da l'object. Els èn obligads da preservar l'object da donns u da la perdita sco er da la destrucziun e da prender las mesiras necessarias per ses mantegniment (art. 28 LNPGR). Plinavant ston intervenziuns en objects ch'il chantun ha mess sut protecziun vegnir permessas dal chantun (art. 29 al. 1 LNPGR).

En vista al fatg che l'incumbensa Bigliel è vegnida acceptada e considerond ils criteris numnads en l'art. 4 al. 2 LNPGR per l'inscripziun en in inventari chantunal vegn la regenza incumbensada:

- d'examinar en general ils criteris per l'inscripziun en in inventari chantunal e d'adattar las directivas per l'inscripziun en inven­taris currents e futurs uschia, ch'ellas sa restrenschan a quai ch'è effectivamain necessari;

- d'examinar, sch'igl è eventualmain inditgà da far ina pausa d'inventarisaziun resp. da sistir l'inventarisaziun, fin che l'incum­bensa Bigliel è realisada;

- da prender las mesiras necessarias per che l'inventarisaziun sviluppia per propi in effect exclusivamain a l'intern da l'uffizi (art. 6 al. 1 LNPGR) e per che las proprietarias ed ils proprietaris dals bains immobigliars na vegnian betg gia confruntads tar l'inventarisaziun cun restricziuns, avant ch'igl è decidì en moda giuridicamain lianta davart l'inscripziun d'in object inventarisà en l'urden fundamental.

Cuira, ils 4 da december 2019

Crameri, Dürler, Bigliel, Aebli, Alig, Berther, Berweger, Brunold, Caluori, Cantieni, Casutt-Derungs, Cavegn, Censi, Claus, Danuser, Della Cà, Deplazes (Rabius), Derungs, Ellemunter, Engler, Epp, Fasani, Felix, Florin-Caluori, Flütsch, Föhn, Gasser, Geisseler, Giacomelli, Hardegger, Hartmann-Conrad, Hefti, Hitz-Rusch, Holzinger-Loretz, Hug, Jochum, Kasper, Kienz, Koch, Kohler, Kunfermann, Kunz (Fläsch), Kunz (Cuira), Kuoni, Lamprecht, Loepfe, Mittner, Natter, Niggli (Samedan), Niggli-Mathis (Grüsch), Noi-Togni, Papa, Paterlini, Ruckstuhl, Rüegg, Sax, Schmid, Schneider, Schutz, Tanner, Thomann-Frank, Thür-Suter, Tomaschett (Breil), Ulber, von Ballmoos, Waidacher, Weidmann, Widmer-Spreiter (Cuira), Zanetti (Sent), Padrun-Valentin, Renkel, Tschudi

Resposta da la regenza

L'art. 4 da la Lescha davart la protecziun da la natira e da la patria en il chantun Grischun (Lescha chantunala davart la protecziun da la natira e da la patria, LNPGR; DG 496.000) regla ils inventaris chantunals. Ils criteris numnads en l'al. 2 na concernan betg mo l'Inventari dals maletgs da lieus, da las gruppas d'edifizis e dals edifizis singuls degns da protecziun da la Tgira da monuments, mabain er auters inventaris, sco tals dal sectur da la protecziun da la natira. Pervia da quai èn ils criteris formulads en moda universala e ston vegnir concretisads per ils singuls inventaris specifics. La formulaziun en la lescha "… sa basa sin criteris sco …" implitgescha che l'enumeraziun n'è betg da considerar sco definitiva. La missiva da la Regenza al Cussegl grond tar la LNPGR (carnet nr. 3/2010–2011, p. 234) precisescha areguard l'art. 4 al. 2 LNPGR: "In object vegn tschernì ed inscrit en in inventari chantunal mo sin basa da criteris scientifics sco raritad, diversitad, periclitaziun, particularitad, posiziun, grondezza e.u.v. (al. 2)." Quests criteris scientifics vegnan densifitgads en il rom da la glista d'inventari e correspundan als criteris da tscherna O: impurtanza per la caracteristica d'in lieu (posiziun d'auta valur), H: impurtanza istorica (relevanza socio-istorica, perditga dal temp, valur da regurdientscha areguard eveniments u persunalitads istoricas sco er valur da raritad), A: impurtanza architectonica (valur tipologica, valur per l'istorgia da l'architectura u per l'art architectonic), S: substanza architectonica istorica impurtanta ed U: conturns caracteristics (conturns prezius, relevants per l'effect da l'object). Ils criteris èn sa cumprovads ed èn gia limitads a quai ch'è necessari per giuditgar la qualitad istoric-culturala da maletgs da lieus, da gruppas d'edifizis e da singuls edifizis prezius ord vista scientifica (cf. art. 1 al. 1 lit. c LNPGR). Ord vista da la Regenza n'exista perquai nagin basegn d'examinaziun.

L'incumbensa Bigliel vegn realisada da princip. Ina pausa d'inventarisaziun n'è dentant betg inditgada ord vista da la Regenza, perquai ch'igl è vegnì procurà en il fratemp che tut las proprietarias e tut ils proprietaris da bains immobigliars pertutgads vegnian infurmads ordavant persunalmain davart l'audiziun tar la glista d'inventari en la vischnanca pertutgada. La concessiun d'ina pussaivladad da far protesta, che vegn pretendida en l'incumbensa Bigliel, basegna scleriments fitg detagliads, perquai ch'ina tala n'è betg previsa en il dretg vertent. Ensemen cun auters aspects giuridics – cunzunt areguard l'impurtanza da l'effect da l'inventari e da la procedura entaifer l'uffizi, areguard ils dretg da cooperaziun ed areguard la protecziun giuridica – fan questas dumondas giuridicas part d'ina expertisa giuridica ch'è vegnida incaricada da l'Uffizi da cultura.

Che l'inscripziun d'objects sin la glista d'inventari saja extensiva en il fratemp, n'è betg correct. La glista d'inventari da Maiavilla, che vegn numnada en l'incumbensa qua avant maun, correspunda per gronda part als objects da proteger ch'èn gia inscrits sin il plan general da furmaziun (PGF) communal (edifizis degns da vegnir protegids e da vegnir mantegnids, edifizis en areals da protecziun sco er edifizis en areals da mantegniment). Dals 150 objects che figureschan sin la glista d'inventari n'èn mo 16 edifizis singuls e 12 edifizis en gruppas d'edifizis betg anc inscrits sin il PGF communal. La vischnanca ha pia gia ademplì fitg bain sia incumbensa tenor il dretg da planisaziun. Sche e co ch'ella protegia ils ulteriurs 16 resp. 12 edifizis, sto ella decider sezza. Medema è la situaziun er en las vischnancas da Jenins e da Malans, nua ch'i vegn – en enclegientscha vicendaivla – ad interim desistì da l'exposiziun publica da la glista d'inventari (sistida e betg refusaziun), perquai che las vischnancas garanteschan en lur PGF gia ina vasta realisaziun da la protecziun da monuments.

Las consequenzas da la glista d'inventari per las proprietarias ed ils proprietaris da bains immobigliars èn regladas en l'art. 6 LNPGR. Uschè ditg ch'i n'è betg decidì en l'urden fundamental en moda giuridicamain lianta d'inscriver in object inventarisà, n'han ils inventaris correspundents nagin effect en la procedura per la permissiun da construcziun (al. 2). L'al. 3 concretisescha correspundentamain che tranter auter la protecziun giuridicamain lianta dals objects inventarisads ha lieu en il rom da la procedura da planisaziun da la vischnanca. Ils art. 28 e 29 LNPGR, che vegnan citads en l'incumbensa, sa refereschan ad objects protegids resp. mess sut protecziun en moda giuridicamain lianta sin basa d'ina disposiziun. Tras l'inscripziun sin la glista d'inventari na vegn in object dentant betg mess sut protecziun. Las disposiziuns citadas na valan perquai betg per objects ch'èn vegnids inscrits mo sin la glista d'inventari. Gia oz èsi pia garantì e reglà per lescha che las glistas d'inventari elavuradas en il rom dal program da la regenza current (punct central da svilup 8/28 "Inventarisaziun dals bains culturals") sco er ils inventaris d'edifizis cumplementars s'effectueschan exclusivamain a l'intern da l'uffizi. La Regenza na vesa perquai nagins motivs da prender ulteriuras mesiras per che l'inventarisaziun s'effectueschia mo a l'intern da l'uffizi. L'effect a l'intern da l'uffizi vegn communitgà a las vischnancas cumpetentas er en scrit en il rom da l'elavuraziun. La suveranitad da la vischnanca en dumondas da construcziun resta garantida da tut temp.

Sa basond sin questas explicaziuns propona la Regenza al Cussegl grond da refusar questa incumbensa.

27 da favrer 2020