Navigaziun principala

Cuntegn da la pagina

Mandat da la rogaziun federala 2015

  • Erste Mitteilung
  • Neuen Beitrag einfügen
La regenza a las abitantas ed als abitants dal chantun Grischun

Stimadas conburgaisas e stimads conburgais

L'onn 2015 è in onn da giubileums en Svizra. Vulain prender l'onn 1815. Avant 200 onns è vegnida reordinada l'Europa al congress da Vienna suenter las sgarschurs da las guerras napoleonicas. In equiliber dueva stabilisar la pasch tranter las pussanzas grondas europeicas; ina pasch che ha durà silsuenter tuttina circa 50 onns. En questa Europa è er vegnida inserida la Svizra ch'era gist sa constituida da nov e ch'era munida cun l'ierta positiva da la revoluziun franzosa. A partir da l'onn 1815 furmava la confederaziun ina federaziun da stadis suverana da 22 chantuns equivalents. Ma instituziunalmain era ella unida mo fitg pauc tras la dieta federala, ina spezia da conferenza dals delegads chantunals. L'onn 1848 è la Svizra vegnida transfurmada – suenter ina curta guerra civila – ad in stadi federal, dal qual la constituziun vala da princip fin oz. Remartgabel: L'onn 1815 è er stà il cumenzament d'in fomaz da trais onns en Svizra.

Avant 200 onns han ils Grischuns pir duì chattar lur identitad chantunala, l'emprim plitost sco Svizzers "sfurzads". Il chantun Grischun è pia er in product da l'epoca da l'illuminissem. Questa epoca cuntegneva in potenzial revoluziunar, retirava sia forza dentant er da las ragischs cristianas genuinas. Ils postulats da la dignitad, da la libertad e da l'egualitad dals umans derivan dal messadi da Jesus Cristus e dal Nov Testament. Savens vegn la secularisaziun dals ultims 200 onns percepida e deplorada sco decristianisaziun e desacralisaziun. Quai na resguarda betg ch'ils dretgs umans, la giustia umana e cunzunt il svilup dal stadi social durant ils ultims 70 onns èn in cristianissem vivì. En noss pajais na sto nagin pli murir da la fom u mo vegetar senza assistenza e tgira. En in tschert senn è nossa tempra e nossa realitad sociala actuala pli cristiana che durant tut ils tschientaners passads. Pertutgant il cristianissem vegn il passà savens survalità ed il preschent sutvalità. Il confess cristian è s'etablì en la pratica. En la publicitad na sa refereschan ins betg a Dieu, ma profita bleras giadas dals megliers elements da l'ierta cristiana. Per quai duain nus engraziar. L’enconuschientscha è er en in mandat da rogaziun pli impurtanta che l'abgiudicaziun. Sa lamentar na serva a nagin.

En noss pajais dastgain nus viver gia da ditg en pasch. La pasch è in product da la giustia, e quella po vegnir exequida mo en libertad. Il mistic e cussegliader politic Niklaus von Flüe ha chapì la pasch sco vita per Dieu. Ma ad el eri er cler, che las fatschentas dal mintgadi na dastgavan betg mancar. Las chaussas da quest mund ston vegnir regladas cun quai ch'ils umans taidlan in l'auter. Il reverenda refurmà da Turitg e professer da teologia Emil Brunner, in scolar dal piunier religius e social dal Grischun Leonhard Ragaz, ha accentuà – al cumenzament da la conjunctura auta suenter la segunda guerra mundiala – ch’il messadi cristian postuleschia la cardientscha persunala e l'engaschament social. Libertad, egualitad ed il mantegniment da la creaziun tutgan ensemen.

L'ecumena tranter las baselgias cristianas è daventada in success saun. Ed en la pratica datti qua bler dapli chaussas che en la teoria. Las finamiras da la convivenza cristiana servan er a las structuras colleghialas tranter las baselgias ed il stadi, ch'èn sa sviluppadas e confermadas durant ina lunga istorgia. Nus stuain avair quità ch'ellas existian er vinavant. Ellas mantegnan e tgiran la pasch confessiunala entaifer e tranter las baselgias.

Er ordaifer il champ religius na gidan nossas structuras socialas betg mo ad obtegnair il bainstar economic e social, mabain er ina cultura spiertala sauna. Las persunas che han prendì cumià d'ina cardientscha persunala da Dieu, sviluppan savens in'etica umana surprendenta. Ultra da quai è dumandada oz er in'ecumena pli vasta cun religiuns e cun confessiuns betg cristianas. La toleranza è ina virtid dumandada en quest context. Ella po mo prosperar en l'egualitad e na sa restrenscha betg ad in simpel "laschar viver". La toleranza n'ha dentant insumma betg mo ina dimensiun religiusa. Da la toleranza fan part tranter auter er la tenuta ed il cumportament pertutgant l'immigraziun d'umans d'auters pajais e d'autras culturas. Sche lur integraziun reussescha, profitan tuts da quai.

En Europa è stà l'onn passà l'onn da la pli gronda crisa dapi la gronda midada da la politica mundiala ils onns 1989/90 e dapi la guerra successiva al Balcan. Ils conflicts ch'èn escalads al proxim Orient cun in terrorissem terribel u la cuntraversa politica ch'è explodida andetgamain en l'Ucraina da l'ost ans han mussà a l'improvista, quant malsegira e flaivla che la pasch po esser.

Noss chantun Grischun cun la pli gronda surfatscha è en blers reguards ina Svizra en miniature, cunzunt en la convivenza da differentas linguas. Il Grischun ha resursas natiralas enormas d'aua, da terren e da material da construcziun. La Genesis biblica cuntegna il messadi divin als umans da s'impatrunar da la terra. Quai avain nus fatg fin che nus essan arrivads als cunfins, nua che la creaziun explotada sa dosta e batta enavos. En quest reguard avain nus gizzà las ureglias, gea essan daventads fitg sensibels. Ma l'appel resta, da betg prender la natira mo sco ina preda, mabain da la mantegnair.

Nus duain e vulain esser ina cuminanza da valurs. Ma las valurs na prospereschan betg sco noziuns abstractas. Senza l'uman èn las valurs senza valur e vanas. Il di da rogaziun ans duai far endament che tut dependa da la singula persuna e da la cuminanza, d'acceptar las valurs e da dar vita a quellas.

Tut noss far e demanar en nossa vita quotidiana sveglia adina puspè er la dumonda dal senn, che nus na pudain la finala betg respunder. Uschia daventa la furmla dal di da rogaziun, d'affidar nossas conburgaisas e noss conburgais a la protecziun divina, betg mo la repetiziun d'ina floscla, mabain il confess che nus essan circumdads d'in secret universal, che blers numnan Dieu. Ed i resta nossa supplitga d'esser integrads e purtads da quel.


Cuira, settember 2015   

En num da la regenza
Il president: Martin Jäger          
Il chancelier: Claudio Riesen
Neuer Artikel