Producziun biologica, elavuraziun regiunala, manaschis tradiziunals e products innovativs – cun ses products regiunals sa chatta l'agricultura grischuna en ina buna situaziun en vista a las sfidas futuras. Quai mussa il rapport «Products agriculs dal Grischun», ch'è vegnì elavurà per incumbensa da l'Uffizi d'agricultura e da geoinfurmaziun.
L'onn 2012 ha il chantun lantschà – sin basa dals dus rapports «Charn – latg – chaschiel dal Grischun fasa I» dal schaner 2010 ed «Agricultura ed economia alimentara dal Grischun» dal settember 2011 – in program d'impuls «Spezialitads dal Grischun». En il senn d'ina actualisaziun dals dus anteriurs rapports èn vegnids analisads – cun il nov rapport «Products agriculs dal Grischun» – il svilup dals ultims 15 onns e la situaziun actuala da la producziun ed elavuraziun agricula en il Grischun. Da questa analisa èn vegnidas deducidas enconuschientschas e potenzials per preparar l'agricultura grischuna per l'avegnir.
Megatrends cuntinuants sco schanzas per l'agricultura grischuna
Plirs trends da consum influenzeschan la producziun ed elavuraziun agricula – oz ed en l'avegnir. Adina dapli persunas dattan gronda paisa a products sauns, al bainstar dals animals ed a la persistenza, ed uschia er a bio ed a regiunalitad. Bain vegni guardà pli e pli savens da reducir sapientivamain products d'animals – l'augment da la populaziun e la capacitad da cumpra creschenta cumpenseschan dentant quest svilup.
En singulas categorias da products, sco charn da pulaster, ovs, peschs u er chaschiel mez dir, s'augmenta il consum per part fermamain, entant ch'il consum da charn-portg e da charn-vadè diminuescha fitg. Tendenzialmain crescha la cumpart da l'agricultura biologica, cumbain ch'i dat ina stagnaziun en singuls secturs da manaschi. Co ch'ils manaschis grischuns, che han en media ina gronda cumpart da pajaments directs, sa sviluppan, vegn a depender er en il futur en emprima lingia da la concepziun da la politica agrara naziunala. En quest connex èsi da far quint cun in'ulteriura ecologisaziun da l'agricultura en Svizra. A medem temp duai dentant er il grad d'autoprovediment restar sin in aut nivel.
Ils trends da consum sa spostan cuntinuadamain vers products biologics e regiunals, la populaziun en Svizra crescha e la politica agrara sa sviluppa vinavant. Tut quai porscha schanzas a l'agricultura grischuna. Circa dus terzs dals manaschis produceschan tenor criteris biologics. Las structuras d'elavuraziun localas, che vegnan promovidas er dal chantun, porschan als manaschis agriculs opziuns per l'orientaziun da lur atgna producziun ed ina valurisaziun regiunala pli auta.
Il Grischun – il pajais da la tratga da vatgas da latg e da vatgas-mamma
Ils pli impurtants secturs da manaschi da l'agricultura grischuna restan las tratgas da vatgas da latg e da vatgas-mamma. L'onn 2023 eran registrads var 1100 manaschis da vatgas da latg (ca. 53 %) en il Grischun cun tut en tut 15 000 vatgas da latg. Dapi l'onn 2011 èn il dumber da vatgas da latg, la surfatscha utilisada per quest intent e las plazzas da lavur respectivas sa reducids per circa in sisavel – il dumber da vatgas da latg bio è dentant restà pli u main constant. Grazia als augments da la productivitad e grazia a la concentraziun structurala èsi er stà pussaivel da mantegnair quasi constanta la quantitad da latg totala.
Cun la reducziun dal dumber da vatgas da latg durant ils ultims 10 onns è s'augmentà il dumber da vatgas-mamma. Quai conferma la tendenza da midar da la producziun da latg-vatga a la producziun da charn-bov. L'onn 2023 aveva il Grischun var 970 manaschis d'arments per la producziun da charn (47 %). Ensemen han els tut en tut 13 000 vatgas-mamma. Circa 75 pertschient da las surfatschas da producziun vegnan cultivadas da manaschis biologics.
Las chascharias regiunalas han pudì s'etablir ed han mussà ina gronda forza innovativa. En spezial èn vegnids engrondids ils sortiments da products da latgiras. Il potenzial da vendita regiunal tar abitantas ed abitants sco er tar giasts vegn exaurì per gronda part. Il potenzial da vendita per chaschiel mez dir dal Grischun para intact e da s'augmentar levamain. Tuttina vegn la charn che vegn exportada dal chantun, anc adina vendida principalmain en furma d'animals vivs. Ils animals che vegnan mazzads ed elavurads en il Grischun servan en emprima lingia a la vendita regiunala.
Conclusiuns
Ultra dal svilup dals ultims 15 onns mussa il rapport «Products agriculs dal Grischun» er il potenzial: ina meglra commerzialisaziun da chaschiel da marca grischun en la Svizra tudestga fiss giavischaivla – particularmain, perquai ch'il Grischun è fitg enconuschent sco chantun turistic. En quest connex èsi dentant da far attenziun, che la producziun da latg na sa sbassia betg sut ina dimensiun critica en tschertas regiuns. Cas cuntrari exista il privel, che las chascharias localas ston vegnir serradas.
Tut en tut constatescha il rapport, che las chascharias regiunalas han mussà ils ultims 10 onns ina gronda forza innovativa e ch'ellas han extendì e differenzià lur sortiment da products da latg. La promoziun da tals manaschis d'elavuraziun regiunals sco projects singuls u sco parts da projects per il svilup regiunal è sa cumprovada. Questas investiziuns ston vegnir garantidas en il context regiunal.
Betg mo en il sectur da latg, mabain er en il sectur da charn para la strategia da segirar structuras d'elavuraziun localas vinavant sco cunvegnenta. Quai particularmain, perquai ch'ella permetta d'ademplir la dumonda en la regiun sur chanals directs; e l'analisa mussa, che quests potenzials vegnan er nizzegiads bain.
L'Uffizi d'agricultura e da geoinfurmaziun (UAG) integrescha las analisas, las novas enconuschientschas sco er las recumandaziuns dal rapport en sia politica da promoziun chantunala futura, sco part da la politica agrara naziunala futura. Sco pli baud en il rom dal program d'impuls èsi pussaivel da metter sistematicamain accents, quai cun las mesiras agriculas chantunalas individualas che resguardan las particularitads da l'agricultura grischuna.
Agiuntas:
Infurmaziuns:
Daniel Buschauer, manader da l'Uffizi d'agricultura e da geoinfurmaziun, tel +41 81 257 24 31 (cuntanschibel da las 11.00 fin las 12.00), e‑mail Daniel.Buschauer@alg.gr.ch
Responsabladad: Uffizi d'agricultura e da geoinfurmaziun