La Regenza a las abitantas ed als abitants dal chantun Grischun

Stimadas conburgaisas e stimads conburgais
Charas Grischunas e chars Grischuns
Chars giasts en il chantun Grischun

Nus vivain en in mund malsegir. En l’economia, en la politica, en la tecnica, dentant er en la societad pari adina pli savens, ch’il terren sut noss pes na saja betg pli stabil. Il terren para lom sco sablun, e nus stuain cumbatter, per betg perder l’equiliber. Quai è in nausch sentiment che cloma urgentamain da tschertgar tegn e segirezza.

Quest tegn pon ins chattar en il passà, en in temp, nua – sco che nus essan persvadids – tut era meglier. El po dentant er sa manifestar, sche nus serrain ils egls davant las numerusas midadas che capitan enturn ed enturn. Nus ans isolain ed empruvain da conservar la pitschna fortuna en nus ed en noss conturn. Medemamain po la malsegirezza evocar ina fugia en in futur che duai esser pli optimistic e meglier ch’il temp preschent. La tecnica duai e vegn lura ad effectuar midadas fundamentalas ed uschia puspè a stgaffir stabilitad per nus.

Tant la retratga en nus sezs ed en il passà sco er la fugia en il futur ans impedeschan d’ans confruntar effectivamain cun il temp preschent. Gea, nus empruvain dad ir ord via al temp preschent. En tuts dus cas è il motiv pli profund quel, che nus avain pers la fidanza: la fidanza en la Regenza, en la societad, en noss ambient, en nus sezs ed en nossa abilitad da gidar a furmar il futur.

Dentant, la basa da mintga cuminanza e da mintga stadi è la fidanza. In chantun sco il noss cun sias trais linguas, sias differentas valladas, sia orientaziun vers nord e vers sid, las particularitads culturalas respectivas sco er oz cun las naziunalitads e religiuns multifaras, po exister mo, sche la fidanza è avant maun: fidanza in en l’auter, fidanza en las autoritads e fidanza en la populaziun.

Co duain las suprastanzas communalas, las administraziuns da tut ils plauns, il Cussegl grond e la Regenza pudair ademplir lur incumbensas, sch’els na sentan betg la fidanza da la populaziun? E da l’autra vart: Co duain tut ques tas instituziuns surpigliar lur responsabladad, sch’ellas n’han nagina fidanza en la populaziun? Tuttina impurtanta è la fidanza tranter las generaziuns – oz forsa pli che mai.

Da la fidanza nascha la libertad da furmar insatge, d’instradar novas vias e da render il futur pli segir per nus tuts. Da la fidanza resulta er la libertad da s’exprimer, da crititgar, d’esser d’ina autra opiniun – ensemen cun la tschertezza da vegnir tadlà e prendì serius. Fidanza permetta plinavant da conceder sbagls e da gughegiar in nov cumenzament.

Sche questa fidanza manca, stattan bainbaud «Quels sura» visavi «Quels sut». Nua che quai po manar, vesain nus actualmain cler e bain. Il dumber da quels stadis crescha, nua che la fidanza n’è betg u n’è betg pli avant maun. Là na dastgan ins betg pli exprimer libramain sia opiniun, ed il stadi sto sfurzar tras sias mesiras applitgond violenza. I dat mo pli in’opiniun, e quella vala adina sco la dretga. Sbagls na dastgan betg exister.

Là na vuless nagin da nus ir a viver. Ma er tar nus crescha il dumber da quellas persunas che n’han nagina fidanza pli. Quai ans sto preoccupar. Perquai che l’impurtanza da la fidanza chapin nus savens pir lura per propi, cura ch’ella è persa. E lura èsi savens gia memia tard.

En il proxim futur vegnin nus a stuair dumagnar bleras differentas sfidas. Quai èn per exempel la mancanza d’abitaziuns en las vischnancas turisticas, vitgs cun adina dapli senioras e seniors ed adina main persunas giuvnas, dumondas davart la segirezza interna e davart l’integraziun da la populaziun immigrada, la garanzia dal provediment da vegliadetgna, l’augment dal traffic e l’augment dals custs da sanadad sco er il quità per il plaz da lavur en vista a la digitalisaziun che s’avanza.

Per nagina da questas sfidas na datti simpels recepts generals che giustifitgassan ina fugia en il futur. Nus n’ans pudain er betg retrair e sperar, ch’ils problems sa schlian da sezs. Progress vegnan ad esser pussaivels mo, sche nus faschain la lavur cun gronda pazienza, essan pronts da laschar liber il vegl, là nua che quai è necessari, e da mantegnair el, là nua ch’el è sa cumprovà.

Sche nus sco burgaisas e burgais dal stadi concedin, ch’er nus na possedain nagins recepts generals, essan dentant a medem temp pronts da dar ina schanza a soluziuns e da demussar ina fidanza critica envers ellas, lura avain nus gia cuntanschì bler. E sche las uffizialas ed ils uffizials sentan questa fidanza e tractan ella cun responsabladad, essan nus ensemen in grond pass enavant. Da l’emprim pass resulta in segund, dal segund in terz – ed uschia crescha er la fidanza.

Il Di da la Rogaziun federala ans envida da reflectar talas dumondas. El dat la chaschun da ponderar, tge ch’è la basa da noss stadi e co che nus pudain rinforzar e segirar quest fundament. La resposta n’è betg da chattar mo en il sguard enavos ed er betg mo en il sguard enavant. I vegn dentant a reussir, sche nus giain enavant ensemen plain fidanza tras tut las errurs e confusiuns, acceptain er mintgatant ina perdita, sustegnain ils commembers pli flaivels da nossa societad e cuntinuain er oz cun curaschi sin quella via da la libertad, che nossas generaziuns anteriuras avevan prendì.

Cuira, settember 2026

En num da la Regenza
Il president: Martin Bühler
Il chancelier: Daniel Spadin