MIX 2026 | p. 18–19 | «Post spezialisà per l'integraziun» | trenament da lingua LieLa
«Ins sto er ina giada far da burlettun» En il center Valbella emprendan fugitivas e fugitivs tudestg cun colurs, gests e chanzuns. Quai è pussaivel, perquai che voluntaras e voluntaris surpiglian in format d'intermediaziun viva. La metoda d'instrucziun LieLa mussa, quant bler che ti ed jau pudain metter en moviment cun meds auxiliars professiunals e cun passiun.
Text: Philipp Grünenfelder; fotografias: Dorothee Pujol
La maschina da lavar giu daventa oranscha. Il letg survegn in ur mellen, la maisa in ur verd. Cun il chau sur ils fegls da lavur, colureschan nov umens mintgamai la cuschina, il bogn, la chombra e la stiva. Betg mo superfizialmain, mabain cun quità. Tgi che attribuescha ina colur ad in object, pronunzia ils pleds respectivs: Il lavandin è blau. La colur, il maletg ed il tun sa collian. La stanza da scola en il center da transit Valbella a Litzirüti na para betg sco ina scola, plitost sco in lavuratori per emprims pleds. Per las fugitivas ed ils fugitivs cun ina procedura d'asil currenta è il trenament da lingua in access bainvis che ha lieu là, nua ch'els vivan per il mument. Els spetgan decisiuns, ston però gia ussa chapir termins, far dumondas e s'orientar en ils conturns.
Cumenzar pli baud
Inizià questa purschida ha il Post spezialisà per l'integraziun (PI) dal Grischun. Las requirentas ed ils requirents d'asil en la procedura extendida duain survegnir uschè svelt sco pussaivel access ad ina lingua locala. Quai pretenda l'agenda d'integraziun da la Confederaziun. Perquai ch'els na dastgan anc betg frequentar in curs da lingua regular, installescha il PI actualmain en ils centers da transit ina purschida per il diever da mintgadi. En quest connex surpiglia el il model d'instrucziun LieLa da Liechtenstein Languages, ch'è sa cumprovà en il chantun Son Gagl. Quest model cumpiglia 120 uras instrucziun linguistica creativa. Reena Steffens, collavuratura per l'emprima infurmaziun e l'acquisiziun da lingua, scolescha ed accumpogna las manadras ed ils manaders voluntaris dals trenaments e maina entant er sezza in trenament LieLa en il center da transit Scalotta a Marmorera. Las experientschas vegnan integradas cuntinuadamain en ils proxims pass. LieLa è numnadamain bain ina purschida regulara, en il Grischun è ella dentant anc en ina fasa d'introducziun.
Cun tut il corp
Evie Sprecher è manadra da trenaments a Litzirüti. «La participaziun è voluntara. Intgins s'annunzian immediat, cun auters entrel jau en contact persunalmain ed als fatsch curaschi», di la dunna da 64 onns. Sprecher lavura sco assistenta en il center ed è perquai datiers da las abitantas e dals abitants. Il temp per las lecziuns po ella tegnair liber grazia al sustegn dal team. Ella haja bain gia pli baud purschì curs da lingua, ma cun LieLa haja ella ussa per l'emprima giada a disposiziun ina basa professiunala. «Las participantas ed ils participants sentan, sche la persuna che stat davanttiers ha in plan raschunaivel e constructiv.» Che quest plan na guarda betg ora sco ina instrucziun classica, fa part da la metoda. En la stanza da scola vegn mintga pled introducì en moda scenica, i vegn splatschà, fatg gieus, chantà e dissegnà. «L'access ludic reducescha las retegnientschas e sveglia l'interess da tuts», remartga Sprecher. «Er insatgi che ha frequentà in'universitad en il pajais da derivanza, fa gugent gieus. Ed insatgi che na sa betg leger, chatta uschia meglier l'access ad ina nova lingua.»
Pleds dovran in visavi
Per Loqman, 26, da l'Afganistan, è il trenament «fitg divertent» er pervia da la «super magistra». Khan, che deriva er da l'Afganistan, ha durant ses 30 onns da vita anc mai frequentà ina scola. «L'alfabet latin è difficil, ma jau l'emprend adina meglier.» Meshel, 40, Curd da la Tirchia, frequentass il pli gugent mintga di da l'emna l'instrucziun. «Jau poss memorisar bler meglier ils pleds e las frasas, sche jau als aud e repet.» Il giavisch per dapli instrucziun han er Nahom, 26, da l'Eritrea, e Gürkan, 35, da la Tirchia. Nahom discurra tigrinya, in pau arab ed englais. «Ma qua dovrel jau tudestg», di el. Dapi curt van els dus a Cuira en l'inscunter da lingua da la Biblioteca da la citad (cf. p. 6). Blers emprendan supplementarmain cun YouTube ed apps. La diversitad linguistica en il center vesa Nahom sco avantatg. «Cun collegas d'auters territoris linguistics stoss jau simplamain discurrer tudestg.» Quai conferma er Asad, 30, da l'Afganistan. Tuttina di el: «Nus duvrain dapli partenaris per discurrer. A Litzirüti èsi difficil da chattar insatgi.»
Far stim in da l'auter
La diversitad tranter las participantas ed ils participants è ina part da l'effect. «Tras la collavuraziun creativa sa sviluppa ina dinamica da gruppa positiva, che s'extenda er sin il mintgadi en il center», observescha Sprecher. «Grazia al trenament s'inscuntran las abitantas ed ils abitants savens insumma pir en gruppas da pliras linguas.» Esterina Degiacomi, psicologa pensiunada e manadra da trenaments voluntara en il center da transit Rheinkrone a Cazas, ha fatg la medema experientscha. «Cun mintga lecziun è la gruppa creschida ensemen pli fitg. Davent da l'emprim di hai jau gì in bun sentiment», accentuescha ella. «Cun las differentas metodas han tuts la schanza da far experientschas da success. Quai motivescha. Sche las participantas ed ils participants gidan in l'auter, sentan ins er, quant potenzial ch'els han.»
Tschertgà voluntaras e voluntaris
Per che LieLa possia s'etablir en il Grischun, dovri ulteriuras persunas che surpiglian tals trenaments. Er sch'il Post spezialisà per l'integraziun porscha ad ellas sustegn professiunal e metta a disposiziun il material, resta quai tenor Degiacomi ina incumbensa pretensiusa. «Igl è intensiv da star trais uras davant persunas che vulan emprender», accentuescha ella. Per la preparaziun dovria quai er anc in pau temp. Il format creativ na saja plinavant betg chaussa da mintgin. «Ins sto er ina giada savair far da burlettun, chantar gugent e far in zic teater», accentuescha la dunna da 66 onns cun in surrir. «Ma gist quai è gea la fermezza da LieLa. E las persunas amiaivlas, lur attenziun e lur energia èn ina paja grondiusa», cumplettescha ella.
A la fin da l'exercizi han ils locals sin ils fegls da tuttas colurs. Mintga mobiglia ch'è vegnida colurada conscienziusamain ha ussa in pled tudestg. E precis qua, tar il lavandin verd u tar la maschina da lavar giu blaua, cumenza la proxima frasa, il proxim pass.
LieLa – declerà curt e concis
La metoda LieLa (Liechtenstein Languages) è in model fitg interactiv per l'instrucziun linguistica. La manadra u il manader dal trenament discurra mo tudestg. Ella suttastritga las significaziuns cun gests ed acziuns. Translaziuns na dovri uschia betg. Las participantas ed ils participants na sesan betg mo sin lur sutgas. Els emprendan activamain cun tut ils senns. Gieus da rollas, cartas cun maletgs, musica u moviment gidan. Tenor la perscrutaziun funcziunescha l'emprender pleds mo effizientamain, sche quai fa plaschair. Principiantas e principiants emprendan uschia entaifer paucas emnas fin a 600 pleds.
-> 21.liela.li