Ali, Merve e Mohammad raquintan da malchapientschas linguisticas, da muments penibels e d'expressiuns, ch'els han entant spezialmain gugent.

Merve Danaci (38),Seewis

«Jau aud mo ‹stellen›, uschiglio nagut»

Avant dus onns e mez sun jau vegnida en Svizra. En la Tirchia hai jau studegià administraziun publica e lavurà sco duaniera. Ussa ma prepar jau per l'examen federal sco spezialista da commerzi cun l'exteriur. Gist il pled tudestg «Zoll» vegn jau da pronunziar mo malamain. En tirc pronunzian ins il Z pli lom. Sche jau raquint insatge da mia anteriura professiun, chapescha la glieud perquai savens insatge cun «soll». Pir cura che jau ditg «import, export» cumenza la glieud a chapir. Cun tadlar hai jau percunter difficultads da chapir ils verbs tudestgs cun «stellen», sco bestellen, aufstellen, herstellen. Jau aud mo ‹stellen›, uschiglio nagut. Ma i signifitga mintga giada insatge auter. «Bevölkerung» pronunziava jau l'emprim sco «Bewölkung». Quai irritava in pau mes visavi. E cun cumprar in auto avain nus ina giada dumandà per «pneus da vacanzas» empè da pneus da stad. Mintga lingua ha apunta ses agens maletgs. Tals craps da stgarpitsch m'han retegnì fitg al cumenzament. Jau aveva tema da dir insatge fauss. Oz sai jau, che far sbagls è ina part da l'emprender. Jau sun fitg engraziaivla a las grondiusas persunas che taidlan mai cun pazienza – uschia pon malchapientschas schizunt esser divertentas.

Mohammad Hussain Sultani (26), Litzirüti

«Ordadora tuna bler tut auter»

Jau viv gia dapi quasi dus onns en Svizra. En l'Afganistan hai jau frequentà il gimnasi ed en la Tirchia hai jau fatg in diplom en computer engineering. Ussa less jau meglierar mes tudestg da B1 sin B2 e far in master. Al cumenzament hai jau emprendì independentamain en l'internet. En quest connex èsi stà in agid, che jau discur ultra da dari er englais e tirc ed enconusch gia l'alfabet da qua. Oz frequent jau curs da lingua, vom en il café da lingua en il Kulturpunkt a Cuira e guard emissiuns sin SRF Play. Uschia emprend jau er dapli davart la Svizra. La pli gronda sfida è il tudestg svizzer. Durant l'instrucziun emprendain nus tudestg standard, ordadora tuna bler tut auter. Al cumenzament scheva la glieud adina «grüezi». Jau na chapiva betg, tge ch'era manegià e respundiva: «Gea, gea, gea.» Entant è «Uf Wiederluege» mes pled preferì. Per emprender tudestg èsi impurtant d'avair contact cun indigens. Ad Arosa dun jau volleyball e vegn uschia en contact cun Svizzers. Sch'ins taidla in l'auter, daventan esters plaun plaunet persunas da confidenza.

Ali Asil (29), Cuira

«Jau pensava ch'il docent ma vesia sco smarschun»

Sco planisader sanitar aveva jau stabilì per mai ina buna vita en l'Afganistan. Perquai che mia firma lavurava per organisaziuns internaziunalas, hai jau stuì fugir. Dapi quatter onns viv jau en Svizra. Mia finamira è d'emprim ennà stà quella, d'emprender svelt tudestg e da puspè lavurar en la branscha d'architectura. Cura che jau hai pudì cumenzar in studi a la Scola auta spezialisada dal Grischun, era jau fitg gnervus durant preschentaziuns. Ina giada hai jau discurrì uschè svelt, ch'il docent ha ditg: «Prenda patgific.» Jau hai chapì, ch'il docent ma vesia sco smarschun. Quai m'ha offais, perquai che jau aveva lavurà durant emnas intensivamain vi da mes project. Pir il proxim di m'ha in constudent explitgà, che «patgific» signifitgia en il dialect grischun quiet u luc. In'autra malchapientscha linguistica ans ha fatg rir. Durant in'excursiun avain nus visità in edifizi a Basilea e suenter in en il chantun Zug. En l'auto ha insatgi ditg: «Nus pudain durmir a Zug.» Perquai che jau n'enconuscheva betg il chantun, aveva jau pensà vi dad in tren ed hai clamà: «Jau na sai betg durmir en il tren!» In mument èn tuts stads quiets e lura avain nus ris ensemen. Fin oz stoss jau rir da quai.