Tge capiti, sch'il corp ed il spiert na vulan betg, cura che la via a l'integraziun cumenza? Qua entra en funcziun la plazza stgaffida da nov per la registraziun medicinala tempriva en il chantun Grischun. Katarina Maksimović identifitgescha a temp impediments da sanadad, stabilescha contacts – ed avra novas perspectivas. Sco en il cas da Laila Alami.

L'istorgia da Laila Alami cumenza en l'Afganistan. La mamma da tschintg uffants lavurava sco persuna da nettegiament en ina scola – cumbain che quai era scumandà per dunnas, suenter ch'ils Talibans èn vegnids a la pussanza. «Nus duvravan daners, mes um n'aveva nagina lavur.» Ella è vegnida scuvrida, maltractada corporalmain, ha subì ruttadiras da la spina dorsala, da las chommas sut, dal nas ed ha pers la schientscha. Suandads èn mais plain tema en in zup senza glisch natirala. «Ils Talibans na dastgavan betg savair, che jau hai survivì.» Mo cun il sustegn da sia famiglia ha ella supportà quest temp. Ma cura ch'il pli vegl da ses figls è medemamain vegnì smanatschà, n'als èsi betg pli restà auter che da fugir or da lur patria. La fugia ha manà la famiglia en Svizra. Oz viva Alami a Cuira e di cleramain commuventada: «Qua èsi sco en in paradis.»

Ina lunga via a la stabilitad
La via vers la ventira è dentant stada lunga e marcada da repercussiuns. Suenter emprimas staziuns en la Svizra franzosa ha Alami passentà 2 onns en il Center per l'emprima registraziun a Meiersboden, blers mais senza ina perspectiva. Las consequenzas corporalas dals maltractaments èn massivas: Alami è parapleghicra e senza sutga cun rodas na vai betg. «Jau era a fin», di ella guardond enavos. «Ma alura è arrivada Katarina. Ella ha tadlà a mai ed ha vis, tge ch'i dovra.» Katarina Maksimović è la persuna responsabla per la registraziun medicinala tempriva tar il Post spezialisà per l'integraziun dal Grischun. Sia plazza è vegnida stgaffida l'onn 2023 en il rom d'in program naziunal ed en stretga collavuraziun cun ils chantuns Schaffusa e Turgovia. La plazza sa drizza a persunas dal sectur d'asil che na pon betg ir la via d'integraziun classica, pervia da lur disturbis da sanadad.

«Las persunas responsablas per l'integraziun ston emprender a guardar pli baud», declera Maksimović. In impediment na vesian ins betg adina a l'emprima egliada. Savens realiseschian ins per exempel memia tard, ch'insatgi n'è betg abel d'absolver cun success in curs da lingua, perquai ch'el ha disturbis da sanadad zuppads, sco per exempel dolurs cronicas u traumas – e betg pervia da sia mancanza da voluntad u d'intelligenza.

Tranter confidenza e triascha

La lavur da Maksimović cumenza cun discurs, analisas da la situaziun, cumpiglia scleriments medicinals, la planisaziun da mesiras d'integraziun adattadas – e va bler pli lunsch che dumondas spezialisadas: «I dovra er sensibilitad ed empatia. Bleras da mias clientas e blers da mes clients han tema, vargugna u disfidanza – cunzunt envers uffizis u autoritads.» Crear confidenza è in punct essenzial da questa lavur. «Jau decler savens che jau deriv dal sectur da tgira, che jau hai lavurà blers onns en la psichiatria e pli tard en in ospital acut.» Il messadi: Jau sun qua per dar sustegn, betg per controllar. Correspundentamain resguarda la registraziun tempriva er quai che stat darar en las actas: grevezzas psichicas, tempras culturalas, istorgias da vita individualas. Ils puncts da contact, tranter ils quals Maksimović sa mova ed ils quals ella collia in cun l'auter, èn multifars. Els tanschan da persunas medicinalas spezialisadas sur servetschs socials fin a purtaders da furmaziun.

Sche la via da standard n'è betg cunvegnenta
Sper Alami accumpogna Katarina Maksimović pli che 20 ulteriuras persunas cun sfidas medicinalas cumplexas. Per exempel in um cun impediments da la vesida che na po betg frequentar in solit curs da lingua. U ina giuvna persuna queera che patescha d'in disturbi posttraumatic da stress pervia da la moda d'ir enturn cun l'omosexualitad en ses pajais da derivanza. Tals disturbis individuals han consequenzas directas sin las stentas a favur da l'integraziun e la via classica – emprender la lingua, suenter lavur u scolaziun – n'è per blers ni realisabla ni cunvegnenta. «L'integraziun na suonda betg in process da standard e dovra en tals cas ina moda da proceder cun premura.»

Deturs sco progress
Er en il cas dad Alami èsi svelt stà cler: I dovra deturs e staziuns intermediaras. Ella n'è betg alfabetisada – quai che ha difficultà ulteriuramain d'emprender la lingua. Curs d'alfabetisaziun senza barrieras? Stgars. Perquai èsi l'emprim stà en il focus da stabilisar la sanadad sco er da concepir in structura dal di autodeterminada. Pir cura che questas basas eran stabilidas, è l'orientaziun professiunala vegnida en il focus. Oz viva Alami en in'abitaziun adattada per sutgas cun rodas, lavura 4 mezs dis per emna en ina instituziun protegida, ha andaments reglads, contacts socials – e prenda fermamain en mira il proxim pass: in curs d'alfabetisaziun cunvegnent, chattà dal post spezialisà. «Jau ma legrel fitg da quai», di ella cun egls traglischants.

Collavuraziun sco factur da success
Per che persunas sco Alami na crodian betg tras il raster, collavura Maksimović stretgamain cun ils jobcoaches e cun la promoziun linguistica dal Post spezialisà per l'integraziun. Quests posts èn sensibilisads ed intermedieschan ad ella a temp persunas potenzialmain engrevgiadas. Er autras acturas ed auters acturs dal sectur d'asil s'annunzian tar Maksimović, sch'ellas ed els percepeschan singularitads da sanadad tar lur clientas e clients. Cumplementarmain porscha Maksimović uras da consultaziun pertutgant la sanadad en ils centers da transit a Litzirüti ed a Cuira. Uschia ha ella occasiun da registrar sezza a temp las persunas cun fermas grevezzas e distgargia a medem temp las collavuraturas ed ils collavuraturs da las dumondas da sanadad usitadas. Saša Milanković, manader dal center a Cuira, sa regorda: «Pli baud pudevan nus consegnar medicaments en cas da fevra u da dolurs – oz dovri persunas medicinalas spezialisadas per quai. Katarina serra questa largia en moda perfetga.» La collavuraziun saja nuncumplitgada, marcada da confidenza – ed er ina giada pussaivla per telefon. «E las persunas en il center san: Qua datti insatgi che taidla.» Dapi che Katarina è en uffizi sajan er diminuids fermamain ils cas d'urgenza e las visitas tar il medi. Ultra da la valitaziun, la cussegliaziun e la triascha medicinala intermediescha Maksimović numnadamain er savida: Co funcziuna il sistem da sanadad svizzer? Cura stoss jau ir tar il medi da chasa? Cura en l'ospital? «I sa tracta d'autoefficacitad», di Maksimović. Tgi che chapescha co ch'insatge funcziuna, ha main tema e po sa participar en moda pli activa.

Integraziun che pensa a l'avegnir
Uschespert ch'ina clienta u in client è (puspè) pronta u pront per ina scolaziun, per sviluppar perspectivas professiunalas u per emprender la lingua, surdat Maksimović ella u el als jobcoaches responsabels u a las persunas responsablas per la promoziun linguistica. «Nus tgirain in stretg barat, per ch'il mument da la surdada constettia.» Tut quai capita en il senn da l'Agenda d'integraziun svizra: La Confederaziun ha finamiras ambiziusas – per exempel che 50 pertschient da las fugitivas renconuschidas e dals fugitivs renconuschids duajan avair ina plazza en l'emprim martgà da lavur entaifer 7 onns. «Quai reussescha però mo, sche nus considerain er quellas persunas cun ina via torta», di Maksimović. «Per mai è integraziun dapli che emprender la lingua ed activitad da gudogn: Integraziun vul dir participaziun, atgna valur e perspectiva.» Per quai dovri soluziuns individualas, avertadad sin plaun dal sistem – e mintgatant er ina lavur da persvasiun perseveranta. L'istorgia dad Alami mussa quai en moda exemplarica. «Blers ma dumondan: Co has ti dumagnà tut quai, ed er anc en sutga cun rodas?» Alami surri. Sia resposta: «Cun l'agid da Dieu – e cun la pazienza da dunna Maksimović.»

Text: Philipp Grünenfelder